Trong tiếng Việt, từ “thụt” có nghĩa là tụt lại phía sau hoặc tụt thấp xuống. Tuy nhiên, ý nghĩa của câu tục ngữ “Gái thụt hai, trai thụt một” không đơn giản để giải thích nếu không hiểu về một phong tục tín ngưỡng phổ biến trong dân gian.
Theo phong tục truyền thống của người Việt, khi một đứa trẻ mới chào đời được một tháng tuổi, gia đình sẽ tổ chức lễ cúng đầy tháng (Cúng Mụ). Lễ cúng đầy tháng là một nghi lễ quan trọng để ghi nhận và thông báo về sự xuất hiện của thành viên mới trong gia đình, đồng thời bày tỏ lòng biết ơn và cầu mong sự bảo trợ của các bà mụ, những người đã có công mang thai và sinh con trong suốt “chín tháng mười ngày” của quá trình mang bầu. Giai đoạn này được gọi là “tuổi mụ”. Lễ cúng đầy tháng mang ý nghĩa mong muốn may mắn và phước lành cho đứa trẻ.
Tháng đầu đời của một em bé mang ý nghĩa quan trọng. Trước đây (và ở một số nơi ngày nay), trẻ sơ sinh thường không được đặt tên ngay khi sinh ra. Trong vòng 4 tuần đầu đời, em bé rất dễ mắc bệnh và yếu đề kháng do điều kiện sống của mẹ và bé còn thiếu thốn. Vì vậy, trẻ chưa có tên cho đến khi đầy tháng (gọi là “Lễ xin keo”).
Tháng đầu tiên sau khi sinh cũng là thời gian khó khăn nhất đối với cả em bé và mẹ. Đó chính là giai đoạn cữ của sản phụ.
Tuy nhiên, ngày lễ cúng đầy tháng không phụ thuộc vào ngày sinh của bé mà phụ thuộc vào lịch âm. Và câu tục ngữ “Gái thụt hai, trai thụt một” là cách tính ngày đặc biệt: Nếu là bé gái, ngày lễ cúng đầy tháng sẽ lùi lại 2 ngày, còn nếu là bé trai thì sẽ lùi lại 1 ngày. Ví dụ, một bé gái sinh vào ngày 2 tháng 1 (tháng 11 âm lịch), ngày cúng đầy tháng sẽ là ngày 4 tháng Chạp. Còn nếu là bé trai, ngày cúng đầy tháng sẽ là mồng 3.
Theo quan niệm dân gian, việc tính ngày lễ cúng đầy tháng như vậy là để đảm bảo “an toàn” cho trẻ, tránh sự chú ý của linh hồn và tránh những điều không may, rủi ro đối với trẻ.
“Cúng Mụ” là cách tính của một số vùng miền (chủ yếu là miền Bắc). Trong khi đó, ở một số vùng khác (như miền Nam), người ta lại có thói quen tính ngược: “Nam trồi hai, nữ sụt một” (bạn trai sẽ tính dư hai ngày, còn bạn gái chỉ tính dư một ngày).
Ngày lễ cúng đầy tháng hiện nay có thể dựa trên lịch Dương hoặc lịch Âm. Tuy nhiên, nó không còn phức tạp như trước: không còn tổ chức Lễ Cúng Mụ theo nghi thức truyền thống. Thay vào đó, gia đình chỉ tổ chức một buổi tiệc nhỏ cho thân nhân và bạn bè thân thiết. Sau ngày này, mọi người có thể đến chúc mừng và không cần phải kiêng kỵ như trước đây.
PGS-TS. Phạm Văn Tình (Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam)
Nguồn: https://tenrenvietnam.com
Danh mục: Tử Vi
